Elektromanyetik Dalga Spektrumu Nedir? Özellikleri Ve Çeşitleri

Elektromanyetik Dalga Spektrumu Nedir? Özellikleri Ve Çeşitleri

Elektromanyetik ışımanın dalga boyuna ve frekansına göre gruplandırıldığı ışın dizisine elektromanyetik dalga spektrumu denir. Elektromanyetik ışınların enerjisi ile frekansı doğru orantılıdır. Frekansı düşük olan ışınların enerjisi de düşüktür. Radyo-TV dalgaları düşük enerjili ışınlar olup dalga boyları uzundur. Gama ve X ışınları ise yüksek enerjili ışınlar olup dalga boyları kısadır. Şimdi, spektrumdaki dalgaları, oluşmaları ve özellikleri açısından inceleyelim.

Elektromanyetik Dalga Spektrumu Nedir Özellikleri Ve Çeşitleri

Radyo Dalgaları

Elektromanyetik dalgaları ilk kez deneysel olarak elde eden Hertz’in keşfettiği dalgalar, radyo dalgalarıdır. Radyo dalgaları bir iletken üzerinde yüklü taneciklerin ivmeli hareketleriyle elde edilir. Dalga boyları yüklerin titreşimine bağlı olarak binlerce kilometreden birkaç santimetreye kadar değişebilir. Radyo dalgaları sadece dünya üzerindeki iletişimlerde kullanılmaz. Evrenin yapısı hakkında radyo teleskoplar yardımıyla elde edilen birçok bilgiye yıldızlardan ve pulsarlardan dünyaya ulaşan radyo dalgalar. sayesinde ulaşılır.

Mikrodalgalar

Mikrodalgalar da bir iletken üzerinde yüklü taneciklerin ivmelendirilmesiyle oluşur. Radarlarda, mutfaklarımızda kullandığımız mikrodalga fırınların çalışmasında, maddelerin atom ve molekül özelliklerini incelemede mikrodalgalardan yararlanılır.

Kızılötesi Dalgalar

Dalga boyları görünür bölgedeki kırmızı ışıktan büyük olan dalgalardır. Bu dalgalar ilk kez Sir William Herschel (Sör Vilyım Hörşıl) tarafından keşfedilmiştir. Kızılötesi ışınlar, cisimlerin sıcaklığına bağlı olarak atomların enerji düzeylerindeki değişmeler ve tanecik titreşimleriyle oluşur. Fizik tedavi, spektroskop, ev ve hastanelerin ısıtılması gibi uygulama alanları vardır.

Görünür Dalgalar

Elektromanyetik spektrum içerisinde sınırları en küçük ve en belirgin olan dalgalardır. Bilinen bütün renkler ve bu renklerin birleşimi olan beyaz ışık, görünür ışık dalgalarını oluşturur. Beyaz ışık, prizmadan geçerken kırılır ve renklere ayrılır. Bunun nedeni prizmadan geçirildiğinde farklı dalga boylarına sahip ışınların farklı şekilde kırılarak kırmızıdan mora tüm renkleri içeren spektrumun oluşmasıdır. Bu spektrum görünür bölge spektrumudur. Gökkuşağı bir görünür bölge spektrumudur. Görünen tüm farklı renkler, farklı dalga boylarındaki ışıktan oluşur. Tek bir dalga boyuna sahip ışığa monokromatik (tek renkli) ışık, farklı dalga boylarına sahip ışığa ise polikromatik (çok renkli) ışık denir. Güneş ışığı polikromatik ışıktır. Farklı maddelerin aleve tutulduğunda kendine özgü bir alev rengi verdiğini hiç gözlemlediniz mi? Periyodik cetvelde 1A grubunda bulunan alkali metallerden sodyum (Na) alevde açık sarı renk verirken potasyum (K) mor renk verir. Bunun nedeni farklı maddelerin ısıtıldığında farklı frekanslarda ışın yaymasıdır.

Morötesi Dalgalar

Frekansı ve enerjisi görünür ışıktan daha büyük, dalga boyları ise daha küçük olan ışınlardır. Dalga boyları 4.10 üzeri –7 m’den daha kısadır. Güneş, önemli bir morötesi ışık kaynağıdır. Güneşten gelen ve canlılar için tehlikeli olan morötesi ışınlar, atmosferin stratosfer denilen üst katmanlarında oksijenle tepkimeye girerek ozon tabakasını oluşturur. Böylece Güneş ışınları zarardan arındırılarak yeryüzüne ulaşır. Ultraviyole ışın olarak da adlandırılan morötesi ışınlar bazı kimyasal maddeler üzerine düştüğünde gözle gözlenebilen bir parıldama oluşturur. Buna floresan denir. Ayrıca morötesi ışınlar fotoğraf filmine etki eder, gazları iyonlaştırır, kimyasal tepkimeleri hızlandırır, bazı metaller üzerinde fotoelektrik olaya neden olur. Spektroskopide ve mineral analizlerinde morötesi ışınlardan yararlanılır. Bronzlaşmaya yardımcı, Güneş ışığının içerdiği morötesi ışınımları sağlayan solaryum cihazlarında da morötesi dalgalar kullanılır.

X Işınları

Wilhelm Konrad Roentgen (Vilhem Konrad Rontgın) tarafından Crookes tüpüyle yapılan çalışmalar sırasında keşfedilmiş ışınlardır. Röntgen ışınları olarak da bilinen bu ışınlar floresan parıldamaya neden olup fotoğraf filmine etki eder. X ışınları morötesi ışınlara göre daha yüksek enerjilidir. Metal levhaya yüksek hızla çarpan elektronların yavaşlayarak durması sürecinde yayınlanan elektromanyetik dalgalardır. Tıpta bazı görüntüleme sistemlerinde, bazı kanser tedavilerinde ve dişçilikte kullanılır.

Gama Işınları

Elektromanyetik dalgalar içinde enerjisi en büyük ve giriciliği en fazla olan, ışık hızında yayılan dalgalardır. Atom çekirdeğindeki proton ve nötronların hareketliliği nedeniyle oluşur. Dalga boyları atom ve çekirdek boyutunda olduğundan, atom çekirdeği ile ilgili bazı bilgilerin elde edilmesi gama ışınları sayesinde olur. Gama ışınları tıpta, metal dökümlerin defolarının belirlenmesinde kullanılır.


27 Yorum

Yorum Yap

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.